Definicja:

Procesor - CPU, Central Processing Unit - znany też pod nazwą mikroprocesor, to urządzenie cyfrowe (układ scalony) odpowiedzialne za wykonywanie ciągu operacji prostych (rozkazów) ze zbioru operacji podstawowych, w oparciu o pobrane dane z pamięci.

Budowa:

Procesory są budowane jako układy scalone w hermetycznie zamkniętych obudowach, które obecnie potrafią pomieścić do kilkuset milionów tranzystorów. Koszty budowy procesorów są dość wysokie z uwagi na sterylne warunki i zastosowane technologie oraz materiały przy ich produkcji. Rrozmiary miniaturowych mają rozmiary rzędu 45nm. Produkowana przez firmę Sony seria notebooków Vaio , posiada procesory Intel wykonane właśnie w tej technologii.
Opracowywane są też już w laboratoriach procesory oparte o technologię 32nm i najprawdopodobniej zostaną wprowadzone do sprzedaży po 2010 roku.
Im większa ilość elementów półprzewodnikowych, tym większa jest częstotliwość danego procesora i jego energooszczędność.
Przy budowie procesorów wykorzystano odpowiednie materiały o lepszej przewodności i lepszych własnościach stykowych (np. złoto lub platyna).
Sercem mikroprocesora jest monokryształ, powstały z naniesienia techniką fotolitografii szeregu warstw półprzewodnikowych, tworzących funkcjonalna strukturę. Wyróżnić w niej można jednostkę sterującą, układ arytmetyczny i zespół rejestrów.

Obecnie procesory posiadają budowę wielo rdzeniową (dwu- cztero- bądź ośmiordzeniową. Pozwala to uniknąć wiele problemów związanych wydzielaniem ciepła, wzrostem poboru enwrgii wraz ze wzrostem częstotlwości procesora.

Rodzaje:

Mikroprocesory możemy podzielić na ośmio-bitowe, szesnasto-bitowe, trzydziestodwu-bitowe i sześćdziesięciocztero-bitowe.
Bitowość oznacza podstawowe możliwości procesora - długość słowa maszynowego złożonego z zer i jedynek, które podlega podstawowym operacjom. jeżeli słowo maszynowe danego procesora składa się z ośmiu znaków (8 bitów) zapisanych w systemie dwójkowym, to procesor ten jest określany jako 8-bitowy. Natomiast jeżeli procesor potrafi wykonać operacje na słowach 32-bitowych (32-znakowych w systemie binarnym), to jest to procesor 32-bitowy.
Przy zewnętrznym transferze danych stosowana jest zewnętrzna szyna danych np. 8- 16- lub 32- czy 64-bitowa.

Kolejnym parametrem cechującym dany procesor jest jego szybkość. Zależy ona od architektury procesora i od czasu pojedynczego taktu. Większa szybkość oznacza w skrócie krótszy czas wykonania programu.

Typowe operacje:

Typowymi roskazami procesorów są:
- kopiowanie danych pomiędzy rejestrem a pamięcią,
- działąnia na bitach (iloczyny, sumy, zaprzeczenia, przesunięcia),
- działąnia arytmetyczne (dodawanie, odejmowanie, porównywanie, zmiana znaku),
- skoki warunkowe i bezwarunkowe.

Poza procesorem głównym w komputerach mamy też procesoey pomocnicze, procesory graficzne (GPU) oraz koprocesory arytmetyczne. Obecnie bywają one zintegrowane z płyta główną lub jednostką centralną.